Pomnik Mieszka I i Bolesław Chrobrego
Lokalizacja: wielkopolskie, pow. gnieźnieński, gm. Gniezno, Gniezno, ul. Józefa Kostrzewskiego
Kategorie: Pomniki
Pomnik Mieszka I i Bolesław Chrobrego oraz Zespół Pomnika Tysiąclecia Państwa Polskiego to kompleks usytuowany na zachodnim brzegu Jeziora Jelonek, przy ulicy Józefa Kostrzewskiego. W jego skład weszły I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego, Muzeum Początków Państwa Polskiego oraz znajdujący się na ich wspólnym dziedzińcu Pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego.
Uroczystego odsłonięcia dokonano w dniu 4 września 1978 r., podczas ogólnopolskiej inauguracji roku szkolnego, będącego I rokiem nowego, zreformowanego systemu nauczania tzw. dziesięciolatki. Inauguracja ta odbyła się w nowowybudowanym kompleksie Zespołu Pomnika Tysiąclecia Państwa Polskiego. W uroczystości udział wzięli Jerzy Kuberski Minister Oświaty i Wychowania, Jerzy Zasada I Sekretarz KW PZPR i przewodniczący WRN, Bolesław Grześ Prezes Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego, Jan Bartkowiak Kurator Oświaty i Wychowania w Poznaniu, Jerzy Wojciechowski Naczelnik ZHP, przedstawiciele władz lokalnych na czele w Prezydentem miasta Gniezna Zbigniewem Kaszubą oraz przedstawiciele partii, organizacji, instytucji, szkół wyższych i delegaci kuratoriów z całego kraju.
Zamysł upamiętnienia pierwszych historycznych władców Polski pojawił się w 1966 r. w trakcie uroczystych obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego. Inicjatywę tę sformalizowano Uchwałą z dnia 5 kwietnia 1966 r., połączonych Prezydiów Wojewódzkiego i Poznańskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w sprawie budowy pomnika Mieszka I i Bolesława Chrobrego w Gnieźnie. Z trzech zaproponowanych lokalizacji: Parku Piastowskiego (zachodnio-południowy brzeg Jeziora Jelonek), Placu Bohaterów Stalingradu (obecny Rynek) oraz Parku im. T. Kościuszki, Komitet Budowy Pomnika Mieszka I i Bolesława Chrobrego wybrał Park Piastowski. Początkowo pomnik miał stanowić samodzielną formę architektoniczną, jednak z uwagi na zmianę koncepcji uczczenia pierwszych władców Polski, stał się on częścią Zespołu Pomnika Tysiąclecia Państwa Polskiego. W jego skład miały wejść szkoła nosząca imię władców oraz muzeum. Według pierwotnych założeń całość inwestycji miała zostać sfinansowana z funduszy społecznych (zbiórek pieniężnych i brązu prowadzonych na terenie całego kraju). W budowę pomnika, a później również całego kompleksu budynków, zaangażowały się władze państwowe na czele z kolejnymi Przewodniczącymi Rady Państwa.
W 1971 r. wybrano i zatwierdzono projekt Zespołu Pomnika Tysiąclecia Państwa Polskiego, autorstwa poznańskich architektów Bogdana Celichowskiego, Wojciecha Kasprzyckiego, Jerzego Schmidta i Włodzimierza Wojciechowskiego z Zakładów Doświadczalnych Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu. Uściślono także lokalizację obiektów. Pierwotnie miały one stanąć przy drodze do Poznania, jednak inwestycję przesunięto w kierunku południowym w rejon położony pomiędzy ul. Cienistą (obecnie ul. Józefa Kostrzewskiego), boisko Stelli i zachodni brzegi jeziora Jelonek. Ulica Cienista miała stać się główną drogą dojazdową do kompleksu. Według projektu miał on się składać z muzeum, auli, szkoły, pracowni i warsztatów szkolnych, internatu, stołówki oraz sal gier, sali gimnastycznej, pływalni i boiska (połączonego z boiskiem Stelli). O wystrój głównych budynków kompleksu (muzeum i szkoły) mieli zadbać prof. Magdalena Abakanowicz (gobelin) i prof. Stanisław Teisseyre (witraże). Jednym z charakterystycznych elementów wyposażenia budynków miał zostać zegar z kurantem. Natomiast pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego miał stanąć przy drodze wiodącej na wyspę na jeziorze. Ostatecznie, do momentu oddania do użytku całego kompleksu wybudowano gmach szkoły, muzeum i aulę. Natomiast rzeźba władców, od której zaczęła się cała inwestycja, stanęła jeszcze w trakcie prac budowlanych.
Autorem Pomnika twórców Państwa Polskiego Mieszka I i Bolesława Chrobrego został poznański artysta rzeźbiarz, grafik i malarz Józef Kopczyński. Sześciometrowej wysokości postacie władców stoją na trzymetrowym kamiennym cokole, na którym umieszczono tablicę z napisem:
Władcy zwróceni są twarzami w kierunku Jeziora Jelonek i położonej po drugiej stronie jeziora katedry oraz panoramy gnieźnieńskiej starówki. Odlania pomnika w brązie podjęły się Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych. Prace nad odlaniem 85 części trwały 1,5 roku. Końcowy montaż monumentu przeprowadzono w Gnieźnie 29 lipca 1975 roku.
Nowy element w wizerunku miasta szybko został zaakceptowany. Pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego stał się, obok katedry, kolejną wizytówka miasta, wykorzystywaną w licznych publikacjach. Do 2007 r. był także symbolem graficznym Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Monument stał się również celem częstych spacerów gnieźnian, którzy niejako włączyli twórców Państwa Polskiego do swojej rodziny nazywając ich „Bolkiem i Lolkiem”.
Archiwum Państwowe w Poznaniu Oddział w Gnieźnie
Opracowano na podstawie:
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Poznaniu, sygn. 1228, 2265
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu, sygn. 7258
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Biuro Wojewódzkiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Poznaniu, sygn. 244
Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, Komitet Budowy Pomnika Mieszka I i Bolesława Chrobrego z siedzibą w Poznaniu, sygn. 8/1
Pomnik Bolesława Chrobrego w Gnieźnie, Warszawa - Poznań 1989
Ewa Mundt, Z dziejów Gimnazjum i Liceum im. Bolesława Chrobrego w Gnieźnie, Gniezno 1998
Przemiany Ziemi Gnieźnieńskiej, nr 6 (17), czerwiec 1966; nr 7 (18), lipiec 1966; nr 8 (19), sierpień 1966; nr 10 (21), październik 1966; nr 12 (23), grudzień 1966; nr 11 (34), listopad 1967; nr 1 (48), styczeń 1969; nr 2 (73), luty 1971; nr 6 (77), czerwiec 1971; nr 2 (97), 2 1973; nr 6 (101), czerwiec 1973; nr 4 (111), kwiecień 1974; nr 6 (113), czerwiec 1974; nr 7 (114), lipiec 1974; nr 8 (115), sierpień 1974; nr 7 (127), sierpień 1975; nr 8 (163) , sierpień 1978; nr 9 (164), wrzesień 1978
Przemiany na Szlaku Piastowskim, nr 26 (652), 29.06.2007 r.
Foto:
1. PZG, nr 6, czerwiec 1971 r.





